Sneller prikken? De oplossing ligt over de grens




Bij het oude Rode Kruisziekenhuis in Den Haag kwamen woensdag tachtigplussers, merendeels kwiek, enkele met hulp, hun tweede Pfizer-prik halen. Dranghekken waren niet nodig; er passeerden vijftien bezoekers in een half uurtje. Voor die hele dag stonden op deze GGD-priklocatie – een van twee in de stad – 250 afspraken gepland.
De Tweede Kamerleden die op hetzelfde moment het kabinet bevroegen over het trage vaccineren en het wijkend perspectief van de beloofde ‘mooie zomer’, hadden hier hun ideeën bevestigd kunnen zien. Het is crisis, maar waar is de urgentie? Als in: de dijk is doorgebroken – een jaar geleden waren de strijd-tegen-het-watermetaforen niet van de lucht – maar waarom alleen zandzakken leggen van negen tot vijf? Of: had de tweede prik voor deze tachtigers ook later gekund, zodat nu jongere ouderen alvast gevaccineerd kunnen worden, zoals in het Verenigd Koninkrijk gebeurt?

Lees ook: Amerikaanse fabriek kan Europa verlichten met extra vaccins

Hoofdvraag: hoe kan Nederland het vaccinatietempo improviserend zo snel mogelijk opvoeren? En de relatief grote voorraden, mede veroorzaakt door de vaccinatiestop met AstraZeneca wegens het vermoeden van gezondheidsrisico’s, zo snel mogelijk ‘wegprikken’?
Dat kunnen en zullen we doen, zei zorgminister Hugo de Jonge, maar je moet wel een veiligheidsmarge in de voorraden houden met het oog op stagnerende leveringen. Over dat laatste punt ging het in de Kamer woensdag nauwelijks, al probeerde De Jonge het een paar keer: „Niet prikcapaciteit maar leveringen zijn de belemmerende factor.” Om de hele bevolking de komende maanden volledig te vaccineren zijn stabiel grotere leveringen van vaccins een voorwaarde, iets waaraan het tot nu toe ontbreekt – bij alle vaccinproducenten. „Helaas is de factor waarvan we het meest afhankelijk zijn, het moeilijkst te beïnvloeden”, zei De Jonge.
Vaccingezant
Dit was precies de strategische kwestie die Hans Schikan, de nieuwe ‘vaccingezant’ en bestuurder in de farmaceutische industrie, sinds zijn aanstelling in februari heeft onderzocht. Dinsdag kreeg de Kamer zijn rapport, waar gek genoeg geen woord aan werd gewijd.

Verdere vertragingen zijn bijna voorspelbaar
Hans Schikan, coronagezant

Schikan maakt er geen geheim van de verwachtingen die De Jonge en premier Rutte, ondanks al hun slagen om de arm, hebben gewekt, te willen temperen. Als elke fabrikant zijn beloften nakomt „is het in theorie mogelijk dat in Nederland iedereen die dat wil in de zomer gevaccineerd is”, schrijft hij. ‘In theorie’. ‘In de zomer’, dus voor de herfst. En gezien de recente ervaringen zijn „verdere vertragingen bijna voorspelbaar” aldus Schikan.
Want: productieketens zijn diffuus, grensoverschrijdend en extreem kwetsbaar. Schikan noemt een vaccin (niet bij naam) dat 280 componenten bevat die vanaf 86 locaties in 19 landen bij elkaar gebracht moeten worden, waarbij productie tot en met afvullen en verzenden ook nog eens in verschillende landen gebeurt. „Zodra alle aanvoerlijnen niet naadloos op elkaar aansluiten” ontstaan „ernstige bottlenecks”, schrijft de gezant.
Vaccins verschillen in dat opzicht trouwens niet van veel andere producten, van auto’s en kleding tot diepvriespizza. Het oude waarmerk ‘Made in’ is zijn betekenis verloren.
„Grote nationale bedrijven veranderen overal in wereldwijde netwerken zonder specifieke verbinding met een afzonderlijk land […], terwijl de opbrengsten ook overal vandaan komen”, schreef de Amerikaanse econoom Robert Reich al in 1991 in het standaardwerk The Work of Nations, een verkenning van wat kapitaal, arbeid, goederen en diensten betekenen in een wereld waarin oude grenzen vervagen.
Sinds de val van de Muur kwam die ‘globalisering’ – toen een nieuw woord – in een stroomversnelling. Met als tweede ‘versneller’ rond dezelfde tijd de filosofie van het just-in-time manufacturing, met de Japanse autobouwer Toyota als pionier: componenten zo kort mogelijk (laten) leveren of produceren voordat ze nodig zijn. Dat betekent dat eindgebruiker en toeleveranciers kleinere voorraden kunnen aanhouden en goedkoper, flexibeler en schoner kunnen produceren. Maar just-in-time is ook: minder schokbestendig.
Bottleneck bij Suez
Zie de Ever Given, het megacontainerschip dat op weg naar Rotterdam deze week dwars kwam te liggen in het Suezkanaal, slagader van de wereldhandel, en het misschien nog weken zal blokkeren. Als in een paar van die twintigduizend containers van de Ever Given Chinese stuurbekrachtigers zitten die de Poolse fabriek van het Italiaans-Amerikaanse Fiat-Chrysler gebruikt, moet je dus langer wachten voor je in Amsterdam je nieuwe Lancia Ypsilon kunt ophalen. En bij die Suez-bottleneck liggen nog tientallen van zulke schepen.

Opinie: Zonder vrije handel krijgt niemand genoeg vaccins

Door corona kraakte het just-in-time-systeem toch al. Door gebrek aan scheepsruimte en containers is wereldwijd sprake van grote vertragingen. „Reders nemen daarom hun toevlucht tot grotere, vollere schepen”, zegt een woordvoerder van de Rotterdamse haven, „en als er een te laat is, moeten ze allemaal wachten bij de terminal”. Groter en voller – de Ever Given behoort met een lengte van vierhonderd meter tot de grootste containerschepen ter wereld – betekent ook grotere gevolgen als het fout gaat.
Vervelend. Maar ook niet echt nieuws: global supply chains zijn niet gebaat bij fysieke frictie. We ontdekken nu ook hoe kwetsbaar ze zijn voor geopolitieke schokken. Door Trumps ‘America First’. En wat voor effect hebben de politiek gemotiveerde sancties tussen de EU en China? Corona geeft zulke frictie een existentieel randje; er staan levens op het spel. Zie de spanning tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk post-Brexit over het AstraZeneca-vaccin.
Brussel en Londen probeerden de lucht te klaren: „We willen een win-win-situatie scheppen met vaccins voor iedereen”, lieten ze weten. Maar de twee wereldbeelden blijven botsen: dat van het ‘Britain First’ na de Brexit als assertieve wereldspeler, en dat van de institutionele – en tikje goedgelovige – EU.
Covid-19 gaat niet weg. En de vaccinperikelen evenmin; het is goed mogelijk dat iedereen om de zoveel tijd een booster-vaccinatie moet krijgen. De Kamer had het er woensdag niet over, maar de aanbevelingen van coronagezant Hans Schikan om Nederland en Europa bij nieuwe pandemieën op de langere termijn „minder afhankelijk te maken van [vaccin]productie buiten de landsgrenzen” – meest technisch-organisatorisch – kon nu al niet relevanter zijn.

Bekijk hier hoeveel mensen er inmiddels zijn gevaccineerd

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 27 maart 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 27 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *