Sorry, zegt de bank, na jaren van falend witwasbeleid




Deemoedig wendt de vorig jaar aangetreden ABN Amro-topman Robert Swaak zich maandagmorgen tot de camera. Zijn mond beweegt maar brengt geen geluid voort: de vloek van een digitale persconferentie. Na anderhalve minuut ontspant Swaak even. De juiste knop op de laptop wordt gevonden en met dezelfde deemoedige blik volgt nu wel verstaanbaar zijn statement. „We hebben het niet goed gedaan en het vertrouwen en de verwachtingen van onze klanten en de samenleving niet waargemaakt. Dat doet ons pijn. Daarvoor bieden we onze oprechte excuses aan.” Ja, de bank had fouten gemaakt, gaf Swaak maandag toe. En daarom accepteerde het een schikking van het OM van liefst 480 miljoen euro vanwege falend witwasbeleid.

Lees ook: ABN Amro treft witwasschikking, onderzoek naar oud-bestuurders

ABN had tussen 2014 en 2020 de interne systemen niet op orde die moeten voorkomen dat criminelen de bank gebruiken om geld wit te wassen. Drie jaar eerder moest ING al 775 miljoen betalen aan de staat in een soortgelijke zaak. Beide banken nemen een belangrijke plek in het Nederlandse betalingssysteem in. Ze worden gezien als poortwachter: instellingen die verdachte transacties moeten signaleren. Daarbij gelden hoge eisen voor het op orde hebben van klantdossiers. Bovendien komt er nu strafrechtelijk onderzoek naar drie oud-bestuurders van ABN Amro: voormalig topman en ex-minister van Financiën Gerrit Zalm, oud-bestuursleden Chris Vogelzang en Joop Wijn. Vogelzang en Zalm treden als gevolg van het onderzoek af bij de Deense Danske Bank. Vogelzang was daarvan topman, Zalm commissaris. Forse tik op de vingers Wie bevindingen uit het strafrechtelijk onderzoek leest, kan niet anders dan concluderen dat de bank een harde tik op de vingers krijgt. In een stuk van bijna veertig pagina’s doet het OM uit de doeken hoe ABN Amro, ondanks herhaalde waarschuwingen, de witwascontroles maar niet op orde kreeg. Interne kritiek en dwingende aanwijzingen van toezichthouder DNB werden lange tijd niet opgevolgd.ABN Amro overtrad daarmee de zogeheten Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en wordt bovendien schuldwitwassen verweten. De bank screende potentieel risicovolle klanten onvoldoende. En was er eenmaal een rekening geopend, dan schoot ABN Amro tekort bij het volgen van deze klanten en verdachte transacties. Zo werden veel nieuwe rekeninghouders zonder een grondige controle in de laagste risicocategorie geplaatst. Onder meer 5,5 miljoen klanten uit het bedrijfsleven werden daardoor niet stelselmatig in de gaten gehouden. Probleemgevallen zijn daardoor „langdurig onder de radar” gebleven, schrijft het OM.Ook is ABN Amro „onvoldoende kritisch” geweest bij het aangaan van zakelijke relaties. Niet altijd was duidelijk wie uiteindelijk over het geld op de rekening zou kunnen beschikken, terwijl die controle wel vooraf moet worden uitgevoerd. Bij de tak Private Banking – met vermogende rekeninghouders – was bij een steekproef in meerdere dossiers niet duidelijk wat de herkomst was van het vermogen. In 2018 bleek bij een DNB-controle dat in de systemen de voornaam ontbrak van 1.000 private banking-klanten, evenals bij 7.000 klanten uit het bedrijfsleven. Dat maakt het screenen lastiger van negatieve mediaberichten over klanten. Dat screenen gebeurde langere tijd bovendien met de hand. Ook als de bank iemand als klant had geaccepteerd, schoot het toezicht tekort. Zo was er een grote achterstand in het tussentijds opnieuw beoordelen van klanten op mogelijke witwasrisico’s. Als dan na onderzoek geconcludeerd werd dat een rekeninghouder het label ‘onacceptabel’ kreeg, duurde het vaak lang voordat er afscheid werd genomen. Zo’n 3.000 klanten waarvan de bank afscheid wilde nemen, konden zo in 2017 en 2018 langere tijd toch blijven bankieren bij ABN Amro. 1.500 ‘ongebruikelijke transacties’ Datzelfde geldt voor verdachte transacties. In 2019 stonden er 20.600 meldingen van mogelijke witwassenoverschrijvingen, langer dan negentig dagen open. Volgens het OM kan daardoor „sprake zijn van ruim 1.500 ongebruikelijke transacties die niet tijdig gemeld werden” bij de FIU, het overheidsmeldpunt voor ongebruikelijke transacties. Dat ABN Amro het probleem in 2019, na de grote ING-schikking, nog steeds niet onder controle had, wordt de bank door het OM zwaar aangerekend. ABN Amro heeft „in de jaren 2014 tot en met 2020 een naar verwachting groot aantal signalen van witwassen en andere vormen van financieel-economische criminaliteit heeft gemist”. Hoeveel witwasklanten en -transacties daardoor ongezien zijn gepasseerd, is nog onduidelijk.Met name het bestuur krijgt er flink van langs. Intern werd er al sinds 2015 gewaarschuwd voor de tekortkomingen. Er was sprake „van een cultuur waarbij zaken soms mooier werden voorgedaan dan zij in werkelijkheid waren”. Terwijl naar buiten toe werd gecommuniceerd dat er voldoende geld beschikbaar was om de problemen aan te pakken, werd er intern geen budget voor vrijgemaakt. Rond die tijd vond ook de beursgang van de bank plaats. De focus lag daardoor „meer op andere zaken […] dan op bedrijfsprocessen en procedures in verband met onder andere de naleving van de Wwft. Dit ondanks interne en externe signalen dat die naleving tekortschoot.” In het slotwoord stelt het OM dat het „ de geconstateerde gedragingen” beschouwt „als illegale handelingen uitgevoerd door een legale onderneming binnen haar normale bedrijfsvoering”. Hogere boeteIn de schikking die ABN nu heeft getroffen met het OM komt het langdurige karakter van het falende antiwitwasbeleid terug. Het bedrag van 480 miljoen euro bestaat uit twee componenten. Een boete van 300 miljoen euro voor overtreding van de wet. En 180 miljoen euro voor het voordeel dat ABN heeft behaald. Het zijn de personeelskosten die de bank heeft uitgespaard door de onderbemanning van controle-afdelingen.

Lees ook: De huis-tuin-en-keukenklant van ABN was nog niet goed gescreend

Dat bedrag was een stuk hoger dan in de ING-schikking. Die bank schikte in 2018 weliswaar voor 775 miljoen euro met justitie maar daarvan was ‘slechts’ 100 miljoen euro om te compenseren voor het behaalde voordeel. Volgens een bron rond het onderzoek speelt mee dat ABN Amro de controles nog ver na de ING-schikking niet op orde had. In augustus 2019 kreeg de bank van DNB de opdracht de dossiers van 5 miljoen particuliere klanten opnieuw te screenen. Maandag bleek dat er van nog eens „duizenden klanten” afscheid is genomen. Afgelopen jaren stak de bank 1 miljard euro in de afdelingen die op witwassen moeten controleren. Daar komt komende twee jaar hetzelfde bedrag bij. Inmiddels werken er 3.800 medewerkers aan het screenen van klanten en verdachte transacties – een vijfde van het totale personeelsbestand. Eind 2022 moet de controle volledig op orde zijn.
Voorbeeld 3: 17,5 miljoen euro gepind
Een ondernemer opent in enkele jaren tijd voor 49 bedrijven waarbij hij is betrokken maar liefst 192 ABN Amro bankrekeningen. Hij dient voor die vennootschappen 106 valse aangiftes omzetbelasting in bij de Belastingdienst. Zo ‘verdient’ hij bijna 200.000 euro. Daarvan gaat 120.000 euro naar zijn privérekening. Dat geld wordt uitgegeven of contant opgenomen. Ook al was er twijfel binnen de bank of dit wel klopte, die ondernam pas actie na het begin van het strafrechtelijk onderzoek. ABN Amro schoot hier tekort op een reeks van punten. Er was onvoldoende zicht op de contante transacties en de verplichte meldingen van ongebruikelijke transacties bij het anti-witwasloket van de overheid bleven uit. De beoordeling van het risico dat ABN Amro met de klant liep deugde niet. En nadat het vermoeden van mogelijk kwalijk handelen was gerezen, duurde het te lang totdat de bank de relatie beëindigde.
Het bedrijf is klant sinds 2016 en op de bankrekening bij ABN Amro komt vooral geld van andere bedrijven uit dezelfde branche. De klant is „vermoedelijk” betrokken bij een internationale BTW-fraude, denkt het Openbaar Ministerie. Er gebeuren ongewone dingen. Zo zijn er tien verschillende mensen met een bankpasje die samen in twee jaar tijd maar liefst 17,5 miljoen euro gepind hebben. Dat valt op. ABN Amro meldt de eerste van deze transacties bij het antiwitwasloket van de overheid. Dat bevestigt aan ABN Amro: dit zijn zeker ongebruikelijke transacties. Maar wat doet de bank? Weinig en ook nog eens tergend langzaam. Zelfs als bij het ene bedrijfsonderdeel van de bank deze klant al onacceptabel is verklaard (geen nieuwe financiële producten), ziet een ander onderdeel geen probleem en is de beoordeling: neutraal risico.ABN Amro schoot tekort bij de dossiervorming, waarin de identificatie van sommige bankpashouders miste. De melding van ongebruikelijke transacties was te laat. En de bank verzuimde het verhoogde risico van sommige betrokken personen door te voeren, terwijl de interne afdeling controle dat wel adviseerde.
Voorbeeld 2: Belastingdienst opgelicht
Twee Nederlandse bedrijven zijn onderdeel van een complexe, internationale structuur van bedrijven en een of meer trustkantoren. De twee bedrijven gebruiken hun ABN Amrorekeningen voor betalingen ter waarde van tientallen miljoenen euro. Ze waren, aldus het Openbaar Ministerie, „vermoedelijk betrokken” bij een van de grootste internationale corruptieaffaires van de laatste jaren. De gegevens zoals het OM die presenteert, duiden erop dat het gaat om het zogeheten Odebrecht-omkoopschandaal. Odebrecht was een succesvol Braziliaans bouwconcern dat systematisch politici omkocht om opdrachten te verwerven. Die betalingen liepen ook via Nederlandse bankrekeningen.De corruptieaffaire was vanaf 2015 regelmatig breaking news, maar ABN Amro deed er jaren over om de eerste melding te doen bij het antiwitwasloket van de overheid.De bank schoot tekort bij die meldingen en bij haar inzicht in wat de twee klanten deden. Het dossier, dat de bank moet aanleggen, bleek onvolledig. Ook de beoordeling van het risico dat deze klanten met zich meebrachten deugde niet. De bank had onvoldoende oog voor het internationale web van bedrijven waar de klanten deel van uitmaakten. En het negatieve nieuws over de aan de klanten gelieerde bedrijven drong niet door.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *