Theo Thijssen-prijs voor het werk van Daan Remmerts de Vries




Jeugdboekenschrijver Daan Remmerts de Vries ontvangt de Theo Thijssen-prijs 2021 voor zijn oeuvre. Dat is deze dinsdagochtend bekendgemaakt door de Stichting P.C. Hooft-prijs, die de onderscheiding eens in de drie jaar toekent. Remmerts de Vries ontvangt de grootste Nederlandse prijs voor kinderboekenschrijvers, van 60.000 euro, voor de „unieke bijdrage” die hij leverde aan de Nederlandse jeugdliteratuur.
Daan Remmerts de Vries (1962), schrijver en illustrator van meer dan zestig boeken, verkent sinds zijn debuut in 1990 „steeds nieuwe mogelijkheden en grenzen omdat zijn kunstenaarschap daarom vraagt”, aldus de jury – en die nadruk op zijn kunstenaarschap mag als een cruciale passage in het juryrapport gezien worden. Met een eigen, herkenbare stijl vaart Remmerts de Vries een vaak tegendraadse koers, om zijn ideeën en overtuigingen voor het voetlicht te brengen, „wars van het modieuze”. Zijn personages zijn dromers, steevast „op zoek naar eigenheid en vrijheid”, strijdend tegen de grauwheid, de heersende norm en onverschilligheid voor ongereptheid.
Dat was Robbie Nathan al, de jonge verteller van zijn doorbraakboek Godje (2002), een pestkop die zich ontpopt tot gevoelige ziel. Hij woont in een saaie nieuwbouwwijk, thuis bevecht iedereen elkaar, en in reactie is Robbie een tirannetje voor zijn vrienden, en heerst hij als koning over het park: „Ik zie mijzelf als opperhoofd van die kinderen. […] Mannen van de plantsoenendienst worden uitgekleed en in de brandnetels gegooid”. Een machtswellustelingetje, maar in het diepst van zijn gedachten strijdt hij voor een mooiere wereld; dat engagement met dieren en natuur is een constante in het werk van Remmerts de Vries. Voor Godje, nog steeds een hoogtepunt in zijn oeuvre, kreeg hij in 2003 de Gouden Griffel.
Hardvochtige realiteit
Op dat moment was Daan Remmerts de Vries al volop actief als kinderboekenmaker; na een opleiding tot tekenleraar en een gestrande carrière als popster maakt hij sinds de jaren negentig meerdere titels per jaar. Veelal verhalen over jongens op de rand van de puberteit die hun eigen verlangens ontdekken, maar ook prentenboeken waarvoor hij zelf het beeldende werk levert: weelderige collages met cartooneske figuren. In zijn boeken zegeviert de schoonheid, maar eerst moet er een hardvochtige realiteit overwonnen worden – en dat gebeurt weer niet zonder lol. Zoals in Monstermuis (2010), over een chagrijnige muis die alles opvreet, van beesten tot stadsbussen, totdat een dapper jongetje de boel redt – een parabel over hebzucht en jeugdige kracht. Of in het vilein-absurdistische De cycloop (2017), over een bijziende eenoog die een bril krijgt en prompt zijn vernielzucht voortzet, maar wel eenzaam eindigt. Zachtaardig is Droomkonijn (2009), waarin een uil verliefd wordt op een konijn, wat niet wederzijds blijkt – maar later wel. De moraal is, zoals vaker bij Remmerts de Vries, niet mis te verstaan: „Zeg nooit dat iets ‘maar een droom’ was. Dat zie je aan Uil. Dromen zijn belangrijk. Ze veranderen de wereld.”
De tekst voor het prentenboek Voordat jij er was (2009) leverde hem zijn tweede Gouden Griffel op. Daarvoor zette hij het scheppingsverhaal uit Genesis naar zijn hand: de mensjes Adje en Eefje worden verjaagd uit het paradijs, maar krijgen een kind – en dat maakt de wereld weer mooi, in zeven dagen. Remmerts de Vries noemde het in een interview „een verhaal over geloof in fantasie”, waarmee hij onderstreepte dat de (jonge) mensen in zijn boeken steeds zélf het vermogen hebben om hun wereld vorm te geven. Of zouden moeten hebben – die overtuiging, die botst met de werkelijkheid, is een van de drijfveren van zijn schrijverschap.
Daarvoor haalt hij geregeld literaire toeren uit die de grenzen van de zichtbare werkelijkheid overschrijden, waardoor jury’s en critici zijn boeken vaak prezen. In misschien wel zijn mooiste boek, het magisch-realistische tweeluik De Noordenwindheks (2004), krijgen zieke kinderen weer de regie over hun leven, dankzij hun verbeelding. In Tijgereiland (2013, Gouden Lijst voor beste jeugdboek) ziet de 13-jarige Tijs zijn rol in het gezin veranderen als zijn ouders scheiden – wat tot uiting komt in een kantelend vertelperspectief, tot hij zich weer hervindt.
Onmachtig kind
In Groter dan de lucht, erger dan de zon (2015, Zilveren Griffel) laat hoofdpersoon Elmer zich tot het kwaad verleiden door een stemmetje in zijn hoofd. „Hij voelt zich machtig, terwijl hij als kind natuurlijk vrij onmachtig is”, zei Remmerts de Vries in NRC – als schrijver spaart hij zijn lezer niet. „Eigenlijk is het een pleidooi voor eigenheid, want dat houd ik in mijn boeken altijd. Laten we vooral zelf blijven nadenken over wat we belangrijk vinden en nee durven zeggen tegen de druk om gezellig mee te doen als je dat niet wilt.”
Non-conformisme beheerst zijn verhalen én toont zich in zijn wens om als schrijver niet in een hokje gestopt te worden. Al kreeg hij uitsluitend prijzen voor zijn geschreven werk (wat ook geldt voor de Theo Thijssen-prijs), Remmerts de Vries maakt minstens zo verdienstelijk beeldend werk – wat tot zijn recht kwam in de oeuvrecatalogus Liefde, je kunt me vinden bij de rivier (2019). Sinds zijn vierde roman voor volwassenen, het grote fantasy-epos De harpij (2014), publiceert hij „uit verontwaardiging” onder pseudoniem: „Ik wilde dat het serieus genomen zou worden als het werk van een volwassen auteur.” Vorig jaar rees het vermoeden dat Remmerts de Vries opnieuw schuilgaat achter een pseudoniem: Henry Lloyd, die twee sprookjesachtige kinderboeken publiceerde.
Verstoppogingen ten spijt, blijven zijn stijl en stem volstrekt herkenbaar, ook wanneer hij klassieke verhalen bewerkt (Avonturen van Odysseus, 2015 en Kiplings Het jungleboek, 2020) – en ook wanneer een boek minder geslaagd uitpakt. Remmerts de Vries’ kunstenaarschap draait erom dat hij vertelt wat hij belangrijk acht, op zijn manier. Een echo daarvan klinkt in het prentenboek dat hij maakte over expressionistisch pionier Wassily Kandinsky: die maakte „landschappen die lieten zien wat híj erbij voelde. Van de mensen om hem heen trok hij zich even niks meer aan.”
De Theo Thijssen-prijs wordt in december tijdens een feestelijke uitreiking in Den Haag uitgereikt.

Lees ook een interview met Daan Remmerts de Vries uit 2010: ‘Voor kinderen is de wereld warrig’

Nieuwsbrief
NRC Opvoeden

De beste opvoedstukken en tips voor kinderen, jongeren en hun (groot)ouders

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *