Theoloog kreeg als luis in de pels van het Vaticaan mondiale invloed




Hij is wel het enfant terrible van de katholieke kerk genoemd: Hans Küng, een Zwitserse priester en theoloog die altijd binnen de kerk is gebleven, maar in zijn vele en populaire boeken in een heldere, vaak meeslepende stijl aanschopte tegen veel van de heilige huisjes van Rome. Met zijn meer dan vijftig boeken, in ruim dertig talen vertaald, was Küng een inspiratie voor veel gelovigen die een modernere kerk willen – en een luis in de pels van het Vaticaan. Dat ontnam hem in 1979 zijn bevoegdheid om katholieke theologie te doceren. Dat hij vraagtekens zette bij het dogma (in 1870 geformuleerd) van de pauselijke onfeilbaarheid, ook omdat dat volgens hem een autoritaire, dirigistische bestuurscultuur binnen de kerk bestendigt, was voor het Vaticaan onaanvaardbaar. Küng ging via een omweg door met doceren en was decennialang een van de invloedrijkste katholieke theologen ter wereld. Hij heeft zich vaak gekeerd tegen het celibaat en het kerkelijke verbod op abortus en pleitte onder andere voor een grotere rol voor vrouwen. In 2013 trok hij zich terug uit het openbare leven wegens zijn verslechterende gezondheid. Dinsdagavond is zijn overlijden bekendgemaakt. Küng is 93 jaar geworden. „Küng voelde goed de tijdgeest aan, hoe mensen vanaf de jaren zestig zijn gaan zoeken naar een andere invulling van wat het betekent een kerkgemeenschap te zijn”, zegt Paul van Geest, hoogleraar Theologie en Kerkgeschiedenis in Rotterdam en Tilburg. „Hij schreef boeken die door honderdduizenden mensen zijn gelezen. Het was een man van wereldformaat naar wie echt werd geluisterd.” Paradoxaal genoeg heeft zijn carrière een aantal raakvlakken met die van Joseph Ratzinger, de latere paus Benedictus XVI en iemand met wie hij het op veel punten radicaal oneens is geworden. Toenadering godsdienstenKüng had eind jaren vijftig naam gemaakt met zijn proefschrift over het theologische begrip ‘rechtvaardiging’, vereenvoudigd gezegd wat een gelovige moet doen om in de hemel te komen. In zijn uitwerking daarvan verkleinde hij de meningsverschillen hierover tussen katholieke en protestantse theologen – het streven naar toenadering tussen de verschillende godsdiensten, ook de niet-christelijke, is een constante in zijn werk. Nadat Küng in 1960 tot hoogleraar was benoemd aan de prestigieuze universiteit van Tübingen, in zuidwestelijk Duitsland, haalde hij Ratzinger daar in 1966 ook naar toe. Ze hebben daar drie jaar samen les gegeven, totdat Ratzinger, die moeite had met de democratiseringsgolf en de open debatcultuur, een andere weg koos. De twee hadden ook als adviseurs deelgenomen aan het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-95), bijeengeroepen door de toenmalige paus Johannes XXIII om „wat frisse lucht binnen te laten in de kerk”. We stonden daar bekend als „de teenager-theologen”, herinnerde Küng zich later – ook al waren ze beiden ruim in de dertig. Volgens de vaticanist Peter Hebblethwaite heeft Küng met zijn voorstellen enorme invloed gehad op het concilie, dat onder andere besloot tot missen in de volkstaal. In een boek in 2011 vroeg Küng zich of de katholieke kerk niet terminaal ziek isMet zijn pogingen bruggen te slaan tussen godsdiensten en zijn oproepen tot meer openheid en democratie binnen de kerk was Küng invloedrijk – het hielp dat hij een vlotte verschijning was, zelfverzekerd, met plezier in skiën en sportauto’s. Hij was zeer kritisch over paus Johannes Paulus II en diens opvolger Benedictus. In een boek in 2011 vroeg hij zich of de katholieke kerk niet terminaal ziek is, en toen Benedictus in 2013 het pausambt neerlegde zei hij dat de kerk de band met de moderne tijd was kwijtgeraakt en iemand nodig had als leider die niet meer in de middeleeuwen leeft. Toch was de persoonlijke band met Benedictus enigszins hersteld. Johannes Paulus had Küngs herhaalde verzoeken om een gesprek steeds afgewezen. Maar Benedictus nodigde zijn leeftijdgenoot en voormalige collega kort na zijn aantreden als paus in 2005 uit voor wat een lang diner zou worden. Over hun meningsverschillen hebben ze het niet gehad, zei de woorder van het Vaticaan daarna. Wel over wat hen bindt. Küng heeft in zijn latere werk veel geschreven over andere wereldgodsdiensten. Hij zei dat er onderling weliswaar grote dogmatische verschillen zijn, maar dat ze vaak een ethiek delen. Dat moest in zijn visie de grondslag vormen voor een mondiale ethiek – in 1995 richtte hij de stichting Weltethos op. Centrale gedachte: zonder vrede tussen godsdiensten kan er geen vrede tussen landen zijn.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *