Tijd om te gaan – NRC

Tijd om te gaan – NRC

[ad_1]


Na Ruttes ‘functie elders’-leugentje vroeg een aantal commentatoren zich af waarom daar eigenlijk zo zwaar aan werd getild. Trump was erger, net als al die andere illiberale bedriegers in de wereld: we mochten ons eigenlijk gelukkig prijzen met zo’n onschuldig leugenaartje aan het hoofd. Mij leek dat naïef. De leugen op zich stelde inderdaad weinig voor. Het was een miserabel dingetje als je ’m zo alleen zag. De premier was iets vergeten, hij had zich iets niet herinnerd – kan gebeuren. Alleen stond de leugen niet op zichzelf: er gingen er heel wat aan vooraf en er zouden er nog heel wat volgen. Samen vormden ze een patroon, net wat Kaag zei. Het patroon toonde, als je de punten met elkaar verbond, een man wiens grootste talent eruit bestaat dat hij elk flintertje verantwoordelijkheid voor misstappen en fouten in zijn kabinetten behendig wist te ontlopen. In Mark Rutte is steeds een wedloop tussen twee atleten gaande, ze heten waarheid en leugen: de laatste is duidelijk de betere renner. ‘De waarheid is voor hem geen uitgangspunt gebleken, maar een optie’, schreven twintig CDA-afdelingen donderdag in een brandbrief aan het hoofdbestuur, en zo is het maar net. Het is niet eens pathologisch (het zou zijn karakter wat diepte geven) maar gewoon uit angst voor gezichtsverlies, gebrek aan verantwoordelijkheidszin en de wens tot machtsbehoud. Niet moeilijk.Het voortreffelijke vervolgonderzoek van RTL Nieuws naar de Toeslagenaffaire deze week maakte duidelijk dat de hele ministerraad met deze mentaliteit is geïnfecteerd. In hun eindverantwoordelijke functies deden de bewindslieden hun uiterste best om elke verantwoordelijkheid voor de moedwillige sabotage van duizenden mensenlevens door de Belastingdienst te ontlopen. De rijen sloten zich, collega’s werden in bescherming genomen en de Kamer werd ‘ontijdig, onvolledig en onjuist geïnformeerd’, zoals de parlementaire onderzoekscommissie vorig jaar vaststelde. Hoe onvolledig en onjuist precies wisten we toen nog niet eens. Waar in naam van een overheidsdienst mensenlevens waren verwoest, was alle energie van het kabinet erop gericht de reputatieschade te beperken en geen precedent te scheppen. Straks zouden álle slachtoffers van de Toeslagenaffaire nog hun recht opeisen en schadevergoeding claimen, het idee!In de Trêveszaal waren de coalitiegenoten eerst en vooral loyaal aan zichzelf en hun kleine machtsgemeenschap. Ze gaven niet om mensen maar om processen. Het lot van de gedupeerden bleef een abstractie. Huisuitzettingen, stukgelopen huwelijken, schuldsaneringen, psychische schade; niemand die zich daarom bekommerde en nergens recht in zicht. Arme burger. Kind van de rekening, kop van Jut. Kabinet na kabinet aangespoord tot eigen verantwoordelijkheid en oneindige flexibiliteit in een geprivatiseerde en gecommercialiseerde wereld, terwijl de overheid hem die verantwoordelijkheid eigenlijk helemaal niet toevertrouwt. Hij is een nuttige schakel in de neoliberale machinerie, die niet langer de zorg van de overheid geniet maar uitsluitend nog haar controle en toezicht.Helse paradox: hoe meer de overheid de zorg voor de burger losliet, des te sterker is ze hem gaan wantrouwen. Hij wordt gemiddeld genomen beschouwd als een fraudeur, in zijn onschuld wordt principieel niet geloofd. Tal van datasurveillancesystemen zijn opgetuigd om hem te bespieden en op te jagen. De Toeslagenaffaire laat zien hoe institutioneel wantrouwen mensen kan vermorzelen, en hoe mensen hun overheid van de weeromstuit met recht en reden zijn gaan wantrouwen als de pest. Van wantrouwen komt wantrouwen, in die giftige spiraal zitten we vast. Het kostbare goed van de high trust society raakt zwaar beschadigd zo, en tien jaar ontwrichtend neoliberaal kapitalisme onder Mark Rutte heeft daaraan schuld.Het ‘functie elders’-leugentje was inderdaad een bagatel, ware het niet dat ze symbool staat voor het soort politiek dat geen moer om burgers geeft en een broertje dood heeft aan parlementaire controle. Daar zouden zelfs trouwe VVD-stemmers zwaar aan moeten tillen, in plaats van hun man doof en blind te steunen in zijn wens tot machtsbehoud.
Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 24 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 24 april 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *