Van het vrouwenlichaam weten we te weinig




De uitbraak van het coronavirus was óók een natuurlijk experiment. Al die organisaties die vlijtig data verzamelen, zagen tijdens de eerste lockdown plotseling schommelingen, van luchtkwaliteit tot vogelzang, van influenza tot seismische trillingen. Heel even zagen we de fundamentele invloed van onze dagelijkse menselijke beslommeringen. Een goudmijn van kennis.Dat natuurlijke experiment maakte pijnlijk duidelijk hoe weinig we begrijpen van het vrouwenlichaam. Zo had de lockdown bijna overal ter wereld tot gevolg dat er minder kinderen te vroeg ter wereld kwamen. Kwam het doordat hoogzwangere vrouwen plotseling niet meer dagelijks apekooiend door de spits naar hun werk hoefden? Of kwam het door de schonere lucht? Fijnstof en stikstof zijn een bekende risicofactor voor vroeggeboorte. We zagen de gebrekkige kennis over het vrouwenlichaam ook terug bij de bijwerkingen van de nieuwe coronavaccins. Moderna en Pfizer veroorzaken een zeer zeldzame maar heftige allergische reactie. Van de 66 mensen die het was overkomen, waren er 64 vrouw, zo bleek uit één overzicht. Ook de adenovirussen die als vaccin dienen, bleken nogal seksistisch: zes van de zes gerapporteerde gevallen van ernstige bloedstolsels na een prik met het Janssen-vaccin in de VS vonden plaats bij vrouwen onder de 50. Ook bij AstraZeneca werden disproportioneel veel vrouwen ziek of overleden. Maar waarom? In de grote onderzoeken, waarin tienduizenden mensen het vaccin kregen, kwam het niet naar voren. Dat is deels omdat de bijwerkingen te zeldzaam waren om in een groep van tienduizenden op te vallen, maar ook omdat de vrouwen die meededen niet representatief waren voor de echte wereld. Vrouwen die zwanger waren of borstvoeding gaven, werden uitgesloten en zelfs vrouwen die gewoon menstrueerden waren relatief zeldzaam in de onderzoeken. Anticonceptie was een voorwaarde voor deelname en bij veel anticonceptie stopt de menstruele cyclus. Het is exemplarisch voor het wetenschappelijk onderzoek, waar niet alleen vrouwelijke mensjes maar zelfs vrouwelijke muisjes of ratjes een zeldzaamheid zijn. Dat is niet uit kwaadwillendheid. Vrouwen zijn nu eenmaal lastige wezens om te onderzoeken. Alleen al een fundamentele eigenschap als lichaamstemperatuur verandert voortdurend; een vrouw voor haar ovulatie is een halve graad kouder dan na haar ovulatie. Mannen zijn makkelijker te bestuderen. Maar die onderzoekkeuzes zorgen ervoor dat we soms te weinig weten wat een geneesmiddel of vaccin zal doen met gewone vrouwen die gewone vrouwendingen doen. Zodra het ertoe doet, weten we heus veel over het vrouwenlichaam: borstkanker is misschien wel de meest onderzochte vorm van kanker en baarmoederhalskanker is de enige kanker waar tegen gevaccineerd wordt. Maar er zijn zoveel typische vrouwenaandoeningen waar weinig kennis dan wel behandelopties voor zijn: urineweginfecties, gistinfecties, cystes, vleesbomen, bekkenbodemproblemen, maar ook zoiets verdrietigs en alledaags als een miskraam. Wij vrouwen zouden niet moeten afwachten tot een gewichtige academische professor besluit er aandacht aan te besteden. We kunnen dit zelf.Is er bijvoorbeeld te weinig kennis over de effecten van de menstruele cyclus op de bijwerkingen van de vaccins, dan verzamelen we die data zelf. De komende maanden worden miljoenen vrouwen wereldwijd gevaccineerd.Wij kunnen de handen ineen slaan, als burgerwetenschappers. (Ik vraag komende maand zelf financiering aan voor een burgerwetenschappelijk project bij ZonMW over vaginale bacteriën). Maar ook de vaccinbijwerkingen schreeuwen om onderzoek door een burgercollectief: een open data project à la Wikipedia, uitgaande van het gezamenlijke vertrouwen, kunde en vereende kracht die vrouwen wereldwijd kunnen genereren wanneer ze samenwerken. Vul in: leeftijdscategorie, anticonceptiemethode dan wel eerste dag van de laatste menstruatie, type vaccin, vaccindatum en daarna 21 dagen koorts meten en hoofdpijn scoren op een schaal van 1-10. Laat verder nul herleidbare gegevens achter. Mannen mogen ook meedoen, als vergelijkingsmateriaal.Deze wereldwijde vaccinatiecampagne is opnieuw een natuurlijk experiment. Laten we er gebruik van maken.
Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 1 mei 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 1 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *