VVD en D66: allebei liberaal maar dit zijn de verschillen




Twee liberale partijen zijn nu de grootste in de Kamer: de VVD met 35 zetels, D66 met 23. Je zou kunnen denken dat een kabinet formeren met die twee als motorblok makkelijk gaat: partijen van dezelfde politieke klankkleur zijn het vast snel eens. Maar inhoudelijk liggen D66 en VVD op veel terreinen ver uit elkaar. D66 is linkser dan de VVD, op economisch maar ook op cultureel terrein. De VVD is rechtser en conservatiever, hamert graag op law & order. D66 is meer van de ‘rechtstatelijkheid’. Zo wil de VVD minimumstraffen; D66 niet want rechters moeten vrijheid behouden bij het opleggen van straffen. Een groot verschil is er ook over migratie. D66 staat voor ruimhartiger beleid, de VVD totaal niet. Neem de hervestiging van kwetsbare vluchtelingen via de Verenigde Naties. D66 wil 5.000 mensen per jaar opnemen, in plaats van de 500 mensen per jaar nu.

Lees ook: de NRC Stemhulp maakt verschillen tussen partijen inzichtelijk

Voor D66-leider Sigrid Kaag is dit een belangrijk en persoonlijk punt. Ze noemde het compromis, dat de coalitiepartijen van het huidige, demissionaire kabinet vorig jaar sloten over de crisisopvang van vluchtelingen uit het Griekse kamp Moria, iets wat ze als minister met pijn in het hart had gedaan. Nederland nam honderd vluchtelingen op, maar dat aantal ging af van het aantal ‘VN-vluchtelingen’.De VVD staat hier diametraal anders in: het aantal kwetsbare vluchtelingen dat Nederland via de VN opneemt, kan ook nul zijn, en wordt afhankelijk gemaakt van „draagvlak”. Het asielbeleid is te aantrekkelijk. Daarom wil de VVD vluchtelingen selecteren op „inpasbaarheid”. Ze mogen drie jaar blijven en moeten daarna terug naar het land van herkomst of een veilig ander land in de regio, tenzij ze zelfredzaam zijn en een inkomen hebben.D66 wil 5.000 vluchtelingen per jaar opnemen; van de VVD mogen het er ook nul zijn Ontwikkelingshulp wil de VVD stoelen op eigenbelang: hulp wordt gegeven als er een Nederlands of Europees belang mee is gediend, zoals het voorkomen van migratiestromen. De VVD wil bezuinigen op die hulp, om te beginnen 1,4 miljard euro. Van D66 mag er juist 1,7 miljard euro bij. De VVD geeft liever miljarden euro’s extra aan defensie. Dat doet D66 weer niet.Meer splijtzwammenNog een dossier waarover VVD en D66 heel anders denken: de Europese Unie. D66 is een voorstander van meer eenwording en staat open voor Europese belastingen, gezamenlijke schulduitgifte en meer afdrachten. D66 ergerde zich tijdens de coronacrisis aan de strenge toon die minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) aansloeg richting Zuid-Europa. De nieuwe D66-minister van Financiën zal anders klinken; het is gebruikelijk dat de tweede partij in een kabinet die minister levert.Als het om Europa gaat, wil de VVD vooral veel niet. Geen stijging van de afdracht. Geen Europese belastingen. Geen verlenging van het in 2020 opgetuigde Europese coronaherstelfonds. Waar VVD en D66 elkaar wel kunnen vinden, is meer Europese samenwerking bij het beheersen van migratie, het tegengaan van klimaatverandering en het beperken van de macht van grote buitenlandse bedrijven, zoals de Amerikaanse techreuzen. En dan is er nóg een grote splijtzwam: het klimaatbeleid. D66 wil de uitstoot van broeikasgas CO2 sneller terugdringen: met 60 procent in 2030. Veel meer dan de 49 procent waarop het demissionaire kabinet koerst. Volgens Kaag is het „tijd om te handelen alsof ons huis in brand staat”. De VVD pleit daarentegen voor rust. Het klimaatakkoord uit 2019 is al ambitieus, vindt de partij. De VVD wil pas meer doen als de rest van de EU dat ook doet.De VVD wil de veestapel niet halveren, D66 welIn dit kabinet zag D66 vaak de VVD, samen met het CDA, tegenover zich als het om klimaatbeleid ging. Volgens VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff was D66-fractievoorzitter Rob Jetten een „klimaatdrammer”. Als het CDA bij de onderhandelingen voor een nieuw kabinet komt, zal D66 zich alleen voelen. VVD en CDA willen de veestapel niet halveren zoals D66 wil, zien rekeningrijden als een manier om Teslarijders meer belasting te laten betalen en zijn bevreesd industriebedrijven weg te jagen met een hoge CO2-heffing. Ook hebben ze hun hoop gevestigd op kernenergie. D66 is niet tegen een kerncentrale, maar wil er ook geen subsidie voor uittrekken.

Lees ook: Hoe de eigenzinnige media-optredens van D66 voor irriratie zorgden in de coalitie

Eens over arbeidsmarkt en zorgIs er dan niks waar VVD en D66 het over eens zijn? Zeker wel. Over medisch-ethische kwesties denken ze vaak hetzelfde. Hun economische invalshoek is vergelijkbaar: bedrijven moeten de ruimte houden om te ondernemen. Maar D66 wil veel meer overheidssturing en reparatie. Zo maakte de partij een speerpunt van onderwijs in de campagne: de toenemende kansenongelijkheid wil D66 stoppen. Met 7,4 miljard euro extra uitgaven per jaar. De VVD hield het bij 100 miljoen. D66 trekt nog eens 6,6 miljard euro voor vier dagen gratis kinderopvang voor werkende en niet-werkende ouders. In de doorrekening van de plannen door het Centraal Planbureau liet D66 daarvoor de staatsschuld op de lange termijn (2060) verrassend oplopen: naar boven de 90 procent van het bbp. De VVD bleef traditioneel zuinig.Beide partijen willen werken minder zwaar belasten, en vermogen en winst meer. Maar D66 gaat veel verder dan de VVD, zowel bij werk als bij vermogen. Sowieso heeft D66 een veel uitgebreider plan voor een ander belastingstelsel dan de VVD. D66 heeft tot in detail doordacht hoe het de toeslagen wil afschaffen, de VVD hield het bij de constatering dat het stelsel eenvoudiger moet.Beide partijen willen ook dat er een verplichte verzekering tegen arbeidsongeschiktheid komt voor zzp’ers, dat de ww-uitkering in de eerste maanden hoger wordt dan nu, en in de laatste maanden lager. Ook willen ze dat werkgevers niet langer het tweede jaar van zieke werknemers hoeven te betalen. En het minimumloon moet omhoog. Maar de VVD heeft duidelijk minder moeite met de flexibilisering van de arbeidsmarkt dan D66. Bovendien wil de VVD een deel van de uitkeringen bevriezen. De partij vergroot zo de ongelijkheid volgens de doorrekening van het Centraal Planbureau, terwijl D66 die juist aanzienlijk vermindert.Over de gezondheidszorg liggen de partijen niet ver uit elkaar. Beide trekken in hun plannen niet meer geld voor de zorg uit dan wat al in de verwachtingen zit: 7,9 miljard euro in 2025. Beide willen geen stelselwijziging, het eigen risico bevriezen op 385 euro en dat artsen in loondienst van ziekenhuizen komen.

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de verkiezingen en formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 19 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *