Waarom versplintering niet onvermijdelijk is




Je hebt kenners, vaak politicologen, die hun schouders ophalen als na verkiezingen de versplintering wordt gehekeld. Redenering: versplintering vergroot het vertrouwen in de democratie, en nieuw is het ook niet – we hebben altijd een versplinterd parlement gehad. Dit laatste ligt genuanceerd. De werkelijkheid is een grillige grafiek: in 1946 had je zeven partijen in de Tweede Kamer, in 1972 was dit uitgegroeid tot veertien, vervolgens ging het aantal mede door fusies (CDA 1980, GroenLinks 1988, CU 2000) in 2003 terug naar negen. Sindsdien groeit het weer, vorige week volgde het record van zeventien partijen in de Kamer.En je kunt zeggen: dit is de diversiteit van het ontzuilde Nederland. Versplintering als bevrijding: welkom boeren, antiracisten, pan-Europeanen, niet-antisemitische ex-FVD’ers. Kom erbij en doe mee.Alleen: dit kan ook nadelen hebben. Op zich is het een kiezersbelang dat de variëteit van partijen groeit. Maar daar is een grens aan. Wie ooit een pak muesli kocht in een Amerikaanse supermarkt herkent het gevoel: hoe kan je ooit weten welke van de 25 merken de beste is? Overaanbod leidt tot verlamming, blikvernauwing, desinteresse. Politieke partijen weten dit ook, en hun oplossing in de strijd om aandacht was de laatste jaren zelden verheffend: spektakel boven inhoud. Het creëert ook dat regeren voor serieuze partijen interessanter wordt: dan blijf je wel op natuurlijke wijze in beeld. Er komt bij dat de grootste partij, de VVD, en zeker een elastisch type als Rutte, het gefragmenteerde landschap al jaren vaardig bespeelt: altijd nieuwe meerderheden. Versplintering die het recht van de sterkste (of de grootste) bevestigt. In de formatie, maandag begonnen, moet D66-leider Sigrid Kaag oppassen dat zij niet de Diederik Samsom van 2021 wordt. De PvdA-leider ging in 2012 in op Ruttes wens voor snelle kabinetsvorming – hij is er nooit van hersteld. Kaag houdt de boot af en wil inhoudelijke gesprekken om zoveel mogelijk progressieve partijen aan tafel te krijgen. Het echte belangenconflict in deze formatie – dit is precies wat Rutte niet wil. Vandaar zijn tactische respons: praten met JA21. En dit was allemaal anders gelopen in het zuiver theoretische geval dat Kaag vorige week leider was geweest van een progressief blok van D66 met PvdA en GroenLinks. Geen idee of dit goed was uitgepakt. Wie zal het zeggen. Maar het laat wel zien wat mensen overslaan als ze nadelen van versplintering relativeren: versplintering vergroot de holle spektakelzucht in de Kamer en bevoordeelt vaak de grootste partij. Dus los van het feit dat het niet waar is dat de Kamer ‘altijd’ versplinterd is geweest, kan het voordelen hebben als partijen de komende jaren fuseren. De periode 1972-2003 liet het uitvoerig zien, en dat is geen eeuwigheid geleden.

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 23 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *