Wat bepaalt onze stem? – NRC




Het is verkiezingsdag, en nog altijd zweven miljoenen landgenoten door de democratische kosmos, op zoek naar een plekje om te landen. Ze hebben debatten gezien, met vrienden gepraat en stemwijzers ingevuld, maar kiezen blijft lastig, des te meer met zo’n gigantisch aanbod. Toch ligt de zaak niet helemaal open: mensen hebben allang een shortlist gemaakt, meestal bestaande uit partijen die dicht bij elkaar liggen. Hoe komt die shortlist tot stand? Oftewel, wat bepaalt onze stem? Karel van het Reve boog zich over deze vraag na de verkiezingen van 1981, in een radiocolumn voor de Wereldomroep. „De mensen zijn over de motieven van hun eigen daden vaak slecht ingelicht”, aldus Van het Reve. Om toch tot een inzicht te komen hield hij een ‘eenmansonderzoek’, waarbij hij zelf de rol van onderzoeker én die van onderzoeksobject op zich nam. Hij had PvdA gestemd, vertelt Van het Reve, terwijl hij het meer eens was met de VVD. „Ik stemde niet op de partij van mijn keuze, maar op de partij waar ik meende bij te horen.” Kortom, een stem gaat niet alleen over idealen of belangen, maar ook over wie we willen zijn. Maar dat is nog steeds niet het hele verhaal. In de beslissing speelt, naast ons gewenste zelf, ook ons echte zelf een rol – ook wel bekend als ons karakter. In de politieke psychologie wordt de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar verbanden tussen politieke voorkeur en de ‘Big Five’, de vijf centrale karaktereigenschappen. Mensen die hoog scoren op ‘openheid’ (voor onbekenden en nieuwe ervaringen) stemmen eerder progressief; een hoge score op ‘consciëntieusheid’ (georganiseerd zijn, maar ook inflexibel) hangt samen met conservatief stemmen. Wie laag scoort op ‘vriendelijkheid’, stemt eerder populistisch.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Dit compliceert de zaak: hardnekkige trekjes kunnen de gewenste voorkeur in de weg zitten. Stel, je identificeert je als progressieve kiezer. Daar hoort een vast pakketje standpunten bij. Zo dien je privacy te verkiezen boven veiligheid, en mensenrechten boven migratiebeperking. Maar je bent ook, al je hele leven en zonder dat je er iets aan kunt doen, een bangig typ, inflexibel en niet dol op verandering. Je amygdala gilt tegen je: wat is er mis met een bewakingscamera voor je huis als die inbraken voorkomt? En: wat moeten die enge jongens in mijn portiek? Je bent, kortom, een aspirerend gutmensch in het lichaam van een aartsreactionair. Wat nu? Het juiste antwoord bestaat niet, maar het helpt om tenminste je motieven te kennen. Doe ook eens een eenmansonderzoek: waarom vind ik wat ik vind? Omdat ik ervan overtuigd ben? Omdat het de correcte mening is? Of gewoon omdat het goed voelt?
Floor Rusman (@floorrusman) schrijft elke woensdag op deze plek een column.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 17 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *