Wees moedig in je ongemak




Mijn vader belt met een vraag. „Zeg, wat is dat eigenlijk, woke?” Het is een retorische vraag, hij weet best wat dat is. Het is hem verteld door een columnist van Trouw, een witte man op leeftijd net als hij, met wie hij nu een diepe verontwaardiging deelt over die zogenaamde woke-beweging. „Nu hebben ze de naam Mohammed geschrapt uit de Goddelijke Komedie! Omdat ze niet willen kwetsen. Belachelijk.”Hij peilt of ik tot dezelfde kring behoor, wat in deze tijd betekent: kan ik vrijuit spreken? Nu doen mijn vader en ik dat al een leven lang, vrijuit spreken met elkaar, maar wanneer bijvoorbeeld Sylvana Simons ter sprake komt vraag ik hem soms toch om zijn toon te matigen. Het is een teken van beschaving om de Johan Derksen in jezelf te onderdrukken.Dachten mijn vader en ik vroeger min of meer hetzelfde over politiek en maatschappij, naarmate we ouder worden beginnen we steeds meer op de stripreeks Vader & Zoon van Peter van Straaten te lijken. We zijn opgesloten in een rollenspel dat voor ons bedacht lijkt, het is onmogelijk om uit dat stripkader te breken. We zitten vast in een humoristische dialectiek.Mijn vader fulmineert tegen de tijdgeest omdat hij zich in deze tijd niet thuis voelt. De wereld lijkt er niet meer voor hem maar voor anderen te zijn. Ze verandert te vlug, de negerzoen en zwarte piet waren zonder dat hij het wist culturele ankerpunten voor hem, en nu hebben ze de Jodenkoek ook al gecanceld.Zulk onbehagen is niet voorbehouden aan mannen van tachtig. Vrouwen hebben er ook wel eens last van, maar het meest gealarmeerd zijn toch de mannelijke veertigers en vijftigers die ik spreek. Het ‘dat mag je niet meer zeggen’ en ‘kan dat nog wel?’ ligt ze in de mond bestorven. De toon is soms gekwetst en soms provocerend. De witte middelbare man heeft overduidelijk het gevoel dat hem iets wordt ontnomen. Dat er een recht wordt ingeperkt. Zal er, als het stof eens gaat liggen en de wereld er anders uitziet, nog plaats zijn voor hem? Of is hij op basis van huidskleur en leeftijd en opvattingen uit de vorige eeuw al in zijn eigen tijd een relict? Een amechtige achterblijver, te langzaam voor het zich almaar versnellende rad van de tijd?De mid-veertiger Fred van Leer, stilist en presentator van vederlicht televisie-amusement, verwoordde het gevoel van verlies afgelopen december scherp toen hij onder een selfie met kerstboom schreef: „Niemand pakt kerst van ons af!” Het was een noodkreet. Zo klinkt de benardheid van de witte man die zich schichtig beweegt in het tegenwoordige mijnenveld van taal en oude gewoonten. (Het verdient aanbeveling om ook de Fred van Leer in jezelf te onderdrukken.)De bezorgdheid van de witte man gaat niet over de achterstelling en ongelijkheid van anderen, maar over de privileges die hij zelf vreest te verliezen. Ja, de sociale rechtvaardigheidsbeweging kent gruwelijke geloofsartikelen zoals culturele toe-eigening en bezondigt zich soms aan meedogenloze cancelpraktijken, maar wie alleen oog heeft voor dat kleine kwaad vergeet al te makkelijk het grote kwaad van racisme en ongelijkheid. „De enige vrijheid die deze naam verdient”, schreef John Stuart Mill, „is die om ons eigen welzijn op onze eigen manier na te streven, zolang wij niet trachten anderen het hunne te ontnemen, of hun pogingen om dit te bereiken in de weg staan.” Wat is, met andere woorden, de vrijheid waard als je haar de ander ontzegt? Het nettoresultaat van grotere gelijkheid zou, schematisch gezien, moeten zijn dat de hoeveelheid vrijheid in de wereld wordt vergroot.„Wees moedig in je ongemak”, zong afgelopen weekeinde rapper Typhoon op televisie. Een schitterend advies, dat ik ook in gesprek met mijn vader herhaal, in een gedachtewisseling die via Mohammed bij Van Heutz, Napoleon en Marokkaanse jongeren uitkomt. „Zo, nu weet ik wel een beetje wat woke is”, zegt hij tot besluit, „en vind ik het nog steeds absurd dat Mohammed uit de Goddelijke Komedie is verdwenen. Ik heb gezegd.”Wat-ie gelijk heeft.
Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 27 maart 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 27 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *