Werden de mondkapjes voor de zorg toch niet ‘om niet’ geregeld?

Werden de mondkapjes voor de zorg toch niet ‘om niet’ geregeld?

[ad_1]


Daar was maandagavond dan de verklaring van politiek commentator Sywert van Lienden naar aanleiding van een stuk over hem in de Volkskrant. Daarin werd Van Lienden, mede-auteur van het CDA-verkiezingsprogramma, er zaterdag van beticht geld te hebben verdiend met de handel in mondkapjes. Het dragen ervan zou volgens het RIVM bovendien een gezondheidsrisico opleveren. Zelf hield Van Lienden altijd vol dat hij de mondkapjes uit China importeerde zonder er winst op te maken. Hij zou alles ‘om niet’ doen. Met twee partners richtte hij de Stichting Hulptroepen Alliantie op. Het enige doel zou zijn geweest om het zorgpersoneel vorig voorjaar op het hoogtepunt van de coronacrisis zo snel mogelijk van deugdelijke mondkapjes te voorzien. Wat weten we tot nu toe?1 Welke rol speelde Stichting Hulptroepen Alliantie bij de import van mondkapjes?In de praktijk een hele kleine, zo blijkt uit de reconstructie van de Volkskrant. Uit contracten zou blijken dat Van Lienden twee orders van de overheid, voor in totaal 100,8 miljoen euro aan mondkapjes, op naam zette van het door hem opgerichte bedrijf Relief Goods Alliance. Volgens Van Lienden gebeurde dat op aandringen van het ministerie van Volksgezondheid. Zakenpartner Camille van Gestel zei tegen de Volkskrant dat de stichting om ‘mededingingstechnische redenen’ niet met de overheid kon samenwerken. Topambtenaar Mark Frequin ontkende dit. „Geen sprake van”, zegt hij in die krant. Belangrijk verschil tussen het bedrijf en de stichting is dat die laatste geen winstoogmerk heeft. De stichting speelde wel een rol bij het aantrekken van partijen die kosteloos bijdroegen aan de import van de mondkapjes. Dit heeft de winst van Van Lienden en zijn partners mogelijk verhoogd. Zo leverde uitzendbureau Randstad kosteloos personeel om de mondkapjes te verwerken. „In de piek hebben we kosteloos personeel aangeleverd, maar we hebben begrepen dat ze nu zelf ook commercieel werken en zichzelf laten inhuren, daarom vragen wij nu een onkostenvergoeding. Wel nog tegen gereduceerd tarief”, aldus een Randstad-woordvoerder in het artikel. 2 Hoe kwam de opdracht aan de stichting tot stand?Volgens de Volkskrant maakte Van Lienden aanvankelijk ruzie met het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH). Dit consortium werd in maart vorig jaar opgericht door het ministerie om mondkapjes en andere medische hulpmiddelen in te kopen. Het LCH zou met Van Liendens stichting willen samenwerken. Van Lienden zou buiten de deur zijn gezet nadat hij weigerde alleen voor de overheid te werken. Na de scheiding spuwde Van Lienden zijn gal op Twitter. Uit vrees voor slechte publiciteit zou het ministerie later toch weer contact met hem hebben gezocht met de aankondiging zijn stichting alsnog van opdrachten te voorzien. Op 19 april volgden twee mega-orders voor in totaal veertig miljoen Chinese mondkapjes. Het ministerie zou gedacht hebben zaken te doen met de stichting, in plaats van met Van Liendens bedrijf.3 Wat weten we over verdiensten?In de Volkskrant suggereert ‘een betrokkene bij LCH’ dat Van Lienden rijk is geworden van de mondkapjesdeals. Van Lienden zelf wilde de krant niet vertellen hoeveel hij heeft verdiend. Zijn eerdere bewering dat hij het allemaal ‘om niet’ heeft gedaan zou hij niet hebben willen herhalen. Zakenpartner Van Gestel erkende dat er ‘wel iets is overgebleven’. De verklaring van maandagavond geeft weinig nieuwe informatie. Het bedrijf zou zijn opgericht omdat de stichting het ondernemersrisico van de deals niet zou kunnen dragen. De prijzen die het bedrijf rekende zouden bestaan hebben uit „productiekosten” en „een post om risico’s op te vangen”. Of uit die post geld is blijven hangen bij Van Lienden en partners wordt niet duidelijk.4 In de mondkapjes zit grafeen, wat is dat?Grafeen is een materiaal dat volledig uit koolstof bestaat en slechts één koolstofatoom dik is. Het materiaal is flexibel maar ook stevig, transparant, en een uitstekende stroomgeleider.

Lees ook een eerder interview: ‘Chef mondkapjes’ Sywert van Lienden: je moet in China ballen hebben en gewoon cash op tafel gooien

Het werd voor het eerst gemaakt door de Russische André Geim en Konstantin Novoselov in 2004, waarvoor ze zes jaar later de Nobelprijs ontvingen. Grafeen zit in het touchscreen van sommige telefoons en wordt vanwege zijn bijzondere fysische eigenschappen veel onderzocht. Het zit ook in sommige mondkapjes, volgens commerciële aanbieders omdat het een antibacteriële of antivirale werking zou hebben. 5 Is gebruik van grafeen in mondkapjes veilig?Omdat grafeen zo licht is, kunnen grafeendeeltjes lang in de lucht blijven hangen en ingeademd worden, concluderen Amerikaanse onderzoekers in een overzichtsstudie uit 2012. Vergelijkbaar met asbestdeeltjes kunnen stukjes grafeen zich in de longen ophopen, omdat ze te groot zijn om verwijderd te worden door het afweersysteem. Aanvullend onderzoek uit Edinburgh laat zien dat in longvliezen van muizen vervolgens longontstekingen optreden. Canadese autoriteiten wijzen naar deze dierproeven en benadrukken dat de mogelijke giftigheid voor mensen onbekend is. Ze adviseren sinds vorige maand geen mondkapjes met grafeen te dragen. Hulptroepen Alliantie stelt in een verklaring op de site dat grafeen in hun mondkapjes niet kan loskomen, omdat het ‘in de kunststof gebonden’ is. Daarnaast zou er geen schadelijke hoeveelheid grafeen in een mondkapje zitten. Het RIVM is minder stellig: het kan „niet met zekerheid” zeggen dat mondkapjes met nanomaterialen veilig zijn voor mens en milieu, zo vermeldt het instituut op de site. „Er is nog geen onderzoek afgerond waarin gekeken is of bij het dagelijks gebruik van niet-medische mondkapjes [..] nanomaterialen vrijkomen.” Flemming Cassee, inhalatietoxicoloog bij het RIVM vult aan: „Zolang alle grafeen in de mondkapjes blijft zitten, maakt het niet uit of het erin zit. De vraag blijft: kan je aantonen dat de grafeendeeltjes er niet uitkomen?”6Waarom adviseerde het RIVM tegen het gebruik van de mondkapjes? „De norm is dat in mondkapjes nooit toevoegingen zitten”, zegt Bastiaan Venhuis, onderzoeker en beleidsadviseur op het gebied van volksgezondheid en zorg bij het RIVM. Hij was betrokken bij het RIVM-advies om de mondkapjes van Hulptroepen Alliantie af te keuren. „Als er wel toevoegingen in mondmaskers zitten, moet daar goede documentatie over zijn. Die werd over grafeen niet meegeleverd. Daarnaast zagen we in onze testopstellingen een wisselende kwaliteit van het product. We konden daarvoor onze hand niet in het vuur steken. Die combinatie zorgde ervoor dat we tegen het gebruik van het mondkapje adviseerden.”

Nieuwsbrief
NRC Vandaag

Elke ochtend een overzicht van onze beste stukken en al het belangrijke andere nieuws

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *