Wikipedia geeft een door mannen vervormd beeld




. Wie meer wil weten over Comme des Garçons-modeontwerpster Rei Kawakubo, femicide of het Madonna-hoercomplex heeft aan de Nederlandstalige Wikipedia niets. De lijst met ontbrekende ‘vrouwelijke’ onderwerpen is lang: duizenden vrouwelijke kunstenaars, politici, wetenschappers en onderwerpen waar vooral (of alleen) vrouwen mee te maken hebben, zoals slutshaming. Het fenomeen doet zich niet alleen in Nederland voor: van de 1,7 miljoen Wikipediabiografieën wereldwijd, gaat slechts 20 procent over vrouwen. Deze encyclopedische lacune, ook wel de gendergap genoemd, wordt bestreden vanuit Zweden met het project WikiGap. Wikimedia, de organisatie achter Wikipedia, en het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken, bekend om zijn feministische buitenlandpolitiek, organiseren ieder jaar rond Internationale Vrouwendag (8 maart) in tientallen landen acties. Op Zweedse ambassades worden schrijfmiddagen georganiseerd waarop alleen over ‘vrouwelijke’ onderwerpen geschreven wordt. Sinds het begin van het project in 2017 zijn er zestigduizend artikelen over vrouwen en ‘vrouwenzaken’ toegevoegd of uitgebreid, waarvan 5.650 dit jaar.Wikimedia Nederland zet zich sinds 2015 in tegen het gebrek aan vrouwen en vrouwelijke onderwerpen en is sinds 2017 aangesloten bij WikiGap. Volgens projectleider Denise Jansen is de actie nodig om de belofte van Wikipedia in te lossen: een plek waar álle informatie te vinden is. „Daar horen deze onderwerpen ook bij.”De Zweedse ambassadeur in Nederland, Annika Markovic, wijst op de omvang en het bereik van Wikipedia wereldwijd – maandelijks worden zo’n 200 miljoen pagina’s bekeken. „Wikipedia is een invloedrijk platform dat een vervormd beeld van de maatschappij geeft, omdat vier van de vijf artikelen over mannen gaan.” Ook speelt mee dat Google gebruik maakt van de data van Wikipedia, zegt Jansen. Daardoor sijpelen de gevolgen van de gendergap ook door in de meest gebruikte zoekmachine ter wereld.Er zijn meerdere oorzaken voor het bestaan van die gendergap. Zo is er minder publieke informatie over vrouwen: ze komen minder vaak voor in geschiedenisboeken, minder in de media en ook worden er minder biografieën geschreven over vrouwen. „Als er geen bronnen zijn, kunnen wij er niet over schrijven”, zegt Jansen.Dat vrouwen minder voorkomen in (geschiedenis)boeken, weet dr. Kaouthar Darmoni, gepromoveerd op genderwetenschappen en directeur van kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Atria. „Van oudsher worden vrouwen geacht zich over het huishouden en de kinderen te bekommeren, terwijl mannen zich konden manifesteren in het openbare leven. Die genderstereotypen blijven voortbestaan en vrouwen worden nog steeds niet voldoende gerepresenteerd in door mannen gedomineerde sectoren zoals de wetenschap, politiek en het bedrijfsleven.” Ook speelt volgens Darmoni mee dat de focus in de „door mannen opgetekende geschiedenissen” veelal ligt op militairen, staatkundigen en geestelijken: posities die doorgaans door mannen bekleed werden en worden. Ook Jansen denkt dat de scheefgroei gevolg is van „de maatschappelijke perceptie dat wat vrouwen doen minder relevant is”. ‘Wikipedianen’ vaak mannenWikimedia en het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken leggen ook een link met de samenstelling van de vrijwilligers die Wikipedia volschrijven: zo’n 90 procent is man, ook in Nederland. De instituten vermoeden dat dit invloed heeft op de onderwerpskeuze. De discrepantie komt volgens Jansen doordat bij het ontstaan in 2001 vooral „mannen met interesse in technologie” zich aanmeldden. „We vermoeden dat dat vervolgens nooit is rechtgetrokken.” Ook speelt mogelijk de houding van sommige ‘Wikipedianen’ mee. De vrijwilligers spreken elkaar geregeld aan op hun bijdragen en die feedback wordt soms bot gebracht. „Ik heb het gevoel dat vrouwen minder plezier halen uit die discussies”, zegt Jansen.De 48-jarige Wikipediaan Laura Hendricx herkent dit patroon. Zij vermoedt dat vrouwen kunnen „schrikken van Wikipedianen die er hard tegenaan gaan”. Zo komt ze wel eens discussies tegen op interne pagina’s waar overlegd wordt waarin een vrouw wordt „neergesabeld” omdat ze een ongewenste wijziging heeft doorgevoerd. Ze kent ook enkele vrouwen van wie ze vermoedt dat ze vanwege de discussies zijn gestopt. Om de scheefgroei onder vrijwilligers tegen te gaan, is een tweede doel van WikiGap het aantrekken van meer vrouwen die willen bijdragen aan Wikipedia. Zo organiseren Wikimedia Nederland, Atria en lhbti-informatiecentrum IHLIA schrijfmiddagen en zijn er speciale ‘techdagen’ voor vrouwen. Vooralsnog zonder groot effect op de man-vrouwverhouding onder Wikipedianen.Er zijn ook andere gaten te vullen op het platform. Darmoni, Jansen, Laurier én Markovic benadrukken het ook op vlakken zoals etniciteit aan diversiteit ontbreekt. Wikimedia Nederland zet zich daarom in voor meer artikelen over onder meer Suriname en het Caribische gebied. Atria vraagt aandacht voor de geschiedenis van zwarte vrouwen. Ook Laurier zet zich in: zij werkte onder meer aan pagina’s over bekende zwarte vrouwen als schrijfster Yaa Gyasi en antiracismeactivist Naomie Pieter. „Meer vrouwen is een eerste stap. Je moet ook diversiteit creëren op het gebied van seksualiteit, klasse en cultuur”, zegt Darmoni. Jansen: „Net als in de maatschappij gaat het nooit zo snel als we willen, maar er ís vooruitgang.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 12 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *