Wit-Rusland is Europa’s gevaarlijkste land voor de media




Kaping van een passagiersvliegtuig om een journalist te kunnen arresteren. Twee invallen op redactiekantoren. Huiszoekingen bij journalisten. Circa vijftien journalisten opgepakt. Eén journalist vrijgelaten. Dat is de droevige score voor de pers in Wit-Rusland in één week.Op 18 mei viel de veiligheidspolitie het kantoor binnen van Tut.by, de grootste onafhankelijke nieuwssite van het land. De site werd geblokkeerd. Elf mensen werden opgepakt, volgens de nationale journalistenvereniging. De verdenking: belastingontduiking. Tut.by berichtte veel over de repressie en het protest daartegen.Een paar dagen later was het kantoor van de Poolse tv-zender Belsat in Minsk aan de beurt. En zondag, als klap op de vuurpijl, dwong Wit-Rusland om een Ryanair-vlucht van Athene naar Vilnius te landen in Minsk. Ramon Pratasevitsj, oud-hoofdredacteur van het kritische Telegram-kanaal Nexta (twee miljoen volgers), werd gearresteerd.

Wit-Rusland dwingt vlucht met dissident aan boord tot landing

In die ene week verdubbelde het aantal journalisten in gevangenschap. En de cijfers waren al niet best. De Belarusian Association of Journalists (BAJ) houdt het nauwgezet bij: in 2020 werden 480 journalisten gearresteerd, samen goed voor 1.200 dagen cel. In 62 gevallen kregen ze te maken met fysiek geweld.Wit-Rusland is het gevaarlijkste land van Europa voor journalisten, constateert Reporters Sans Frontières (RSF). Sinds de omstreden herverkiezing van president Aleksandr Loekasjenko in augustus 2020 worden onafhankelijke media in toenemende mate gedwarsboomd met blokkades en boetes en journalisten geïntimideerd of opgepakt. Op de 2021 World Press Freedom Index van RSF staat Wit-Rusland op nummer 158 van de 180 landen, een daling met vijf plaatsen ten opzichte van vorig jaar. ‘Informatie-oorlog’Volcha Sjachovitsj, jurist bij BAJ, heeft weinig hoop op verbetering. „De druk op de media wordt steeds verder opgevoerd. Officieel gaat het om een ‘informatie-oorlog’ tegen de staat, dat is het excuus voor alle maatregelen.”In april heeft het Wit-Russische parlement nieuwe wetgeving aangenomen, inclusief wijzigingen van de Wet voor massamedia. Sjachovitsj: „Daarmee worden noodmaatregelen die nu al gelden voor demonstraties – aangeduid als ‘extremistische activiteiten’ – ook geldig voor media. Publicaties over niet-officiële enquêtes over politiek zijn nu verboden, net als publicaties over publieksevenementen die niet zijn goedgekeurd door de autoriteiten.”Internationaal ontbreekt het niet aan aandacht voor de geknechte media in Wit-Rusland. De zaak van Katsjaryna Andrejeva en Darja Tsjoeltsova, veroordeeld tot twee jaar cel omdat ze voor de Poolse tv-zender Belsat verslag deden van een demonstratie, leidde tot veel ophef. Mensenrechtenorganisaties en ngo’s die zich inzetten voor persvrijheid sturen verklaringen de wereld in, net als de EU en de VS. Svetlana Titsjanovskaja, het gezicht van de oppositie, vraagt op haar reizen en sociale media om steun en solidariteit.Is het genoeg? Sjachovitsj: „Al die verklaringen en rapporten moeten worden doorgespeeld naar de internationale gremia. Die moeten concrete maatregelen nemen tegen de Wit-Russische autoriteiten. „Voor ons is het belangrijk dat de internationale aandacht niet verslapt.”Twee uur intimidatieJeanne Cavalier is hoofd van de afdeling voor Oost-Europa en Centraal-Azië van het in Parijs gevestigde RSF. Samen met de Litouwse ambassade organiseerde ze een webinar met Wit-Russische journalisten die vanuit ballingschap (meestal in Polen of Litouwen) vertelden over hun ervaringen. Twee uur intimidatie trok voorbij.Druk uitoefenen beschouwt Cavalier als een belangrijke taak van de ngo. „En aandacht vragen voor de situatie, zowel bij publiek als politiek. Verder bieden we praktische hulp aan journalisten die het land uit willen, bijvoorbeeld met visa, en aan media die buitenlandse servers nodig hebben voor hun websites. Ons doel is het wijzigen van de machtsbalans in het voordeel van burgers en journalisten. Dat zal pas lukken na vertrek van Loekasjenko.”De repressie heeft als paradoxaal effect dat het belang van vrije media evident is geworden. Is het op een vreemde manier ook een impuls voor kwaliteitsjournalistiek? Cavalier vindt het een „interessante gedachte”, maar stelt dat de RSF „geen oordeel velt over kwaliteit”. Wel ziet ze dat de journalisten die vorig jaar werden ontslagen bij de staats-tv, nu een onafhankelijke zender zijn begonnen.Zeker, zegt Volcha Sjachovitsj, onderdrukking van de vrije pers is erkenning van hun invloed. „Steun uit de samenleving en groei van het publiek tonen de behoefte aan informatie die niet van de regering komt. Maar die informatie komt wel van journalisten die moeten werken in extreem zware omstandigheden.”

Lees ook dit artikel over de moeizame oppositie in Wit-Rusland

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *