Wouter Bos (Invest-NL): zonder ‘heftige keuzes’ van het kabinet is het moeilijk investeren in energietransitie




Voor een staatsinvesteringsfonds dat zich primair richt op energietransitie en circulaire economie, heeft Invest-NL een nogal bevreemdende start gemaakt. In zijn eerste jaar verstrekte het fonds van directeur Wouter Bos financiering aan vier bedrijven, waarvan alleen insectenkweker Protix (7,5 miljoen euro) een directe bijdrage levert aan een schoner milieu. De andere drie? Een producent van insulinepompjes (ViCentra, 4 miljoen euro), een softwarebedrijf gespecialiseerd in cybersecurity (EclecticIQ, 4 miljoen euro) en een onderneming die precisiemeetapparatuur maakt voor de chipindustrie (Nearfield Instruments, 3,5 miljoen euro).Wouter Bos had het zich ook anders voorgesteld, vertelt hij in een telefonisch interview naar aanleiding van de publicatie, deze dinsdag, van het eerste jaarverslag. Rond de lancering van Invest-NL, met een vermogen van 1,7 miljard euro het grootste investeringsfonds van de overheid, zei hij nog dat ondernemers „voor minder dan 5 miljoen euro niet hoeven aan te kloppen”. Maar voordat het fonds goed en wel begonnen was, nam de coronapandemie de Nederlandse economie in een houdgreep en dreigden financieringsmogelijkheden voor het bedrijfsleven in één klap op te drogen. Op verzoek van het kabinet stelde Invest-NL overbruggingsfinanciering (converteerbare obligaties vooral) beschikbaar aan snelgroeiende technologiebedrijven die door corona plotseling verlegen zaten om financiering. „Dat heeft onze focus op de energietransitie vertraagd”, zegt Bos. Akelig breedToch heeft het eerste jaar volgens de oud-minister van Financiën (PvdA) waardevolle inzichten opgeleverd over de rol die Invest-NL kan spelen in de energietransitie én daarbuiten. Dat wil zeggen: bij de financiering van innovatieve bedrijven die de start-upfase willen ontgroeien. Ook dat is een doelstelling die Invest-NL van het kabinet heeft meegekregen, omdat in Nederland op dit vlak een tekort zou zijn aan private investeerders.Die laatste doelstelling is „akelig breed”, vindt Bos. En dat is lastig voor een publiek investeringsfonds met net iets meer dan zestig medewerkers en de ingewikkelde opdracht maatschappelijke impact te koppelen aan een bescheiden financieel rendement, zonder marktpartijen daarbij in de weg te zitten.Bos: „Wij kunnen alleen een zeker rendement halen als we hypergespecialiseerd werken. Alleen als we de markt echt snappen, gaat het lukken. En alleen dan krijg je het vliegwieleffect dat je beoogt: dat als Invest-NL investeert, anderen volgen. Dat gebeurt niet als marktpartijen zien dat we veel te makkelijk overal maar geld in steken.” En dus heeft Invest-NL zijn tweede doelstelling min of meer uitbesteed. Zo stak het fonds eind vorig jaar 150 miljoen euro in het Dutch Future Fund (DFF), een nieuw investeringsvehikel dat geld verstrekt aan private investeerders die op hun beurt weer ‘innovatieve scale-ups’ financieren. Het beheer van het DFF wordt gedaan door het Europees Investeringsfonds (EIF), dat ook 150 miljoen inlegt.Buiten vergroening heeft Invest-NL in samenspraak met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat één domein gekozen waarin het zich specialiseert: deeptech, zoals nanotechnologie, speciale materialen en chips. Daar past ook de investering in het Rotterdamse Nearfield Instruments in, een spin-off van onderzoeksinstituut TNO. De keuze voor deze branche is niettemin opvallend, omdat zij investeerders trekt van over de hele wereld.

Lees ook: Uit de crisis investeren? Het publieke geld van Invest-NL komt lastig los

Dat is juist het gevaar, vertelt Bos. „Vooral in de regio Eindhoven is grote behoefte aan investeringen in deeptechbedrijven, en er is enorme interesse vanuit Azië en de VS om te financieren. Voor Nederland is het een strategisch belang om intellectueel eigendom en Nederlands aandeelhouderschap te behouden.”Maar zou Invest-NL niet alleen daar te hulp schieten waar de markt faalt? Bos: „Dat gaat primair over Nederlandse financiering. We hoeven niet de wereld af te struinen om te zien of er belangstelling van private investeerders is.”Jonge duurzame bedrijvenDan de energietransitie. Het lopende jaar geeft wat dat betreft al een heel ander beeld dan 2020, belooft Bos. In de voorbije maanden heeft Invest-NL meerdere, relatief kleine, investeringen gedaan in jonge, duurzame bedrijven, zoals het groene chemiebedrijf Black Bear Carbon. Maar het is nog te vroeg voor investeringen in grote, baanbrekende energieprojecten. Vorig jaar schoof Invest-NL aan bij gesprekken over de totstandkoming van een regionaal warmtenet in de omgeving van Rotterdam en Den Haag, bedoeld om de afhankelijkheid van aardgas te verminderen. Bos schrok van de complexiteit van zo’n project. „Er zitten alleen al 23 publieke partijen aan tafel, die het eens moeten worden over zeggenschap, schaal, democratische controle.” En zelf al lukt dat, dan is financiering minstens zo ingewikkeld, zelfs voor een publiek investeringsfonds dat flinke risico’s kan nemen en „krassen” mag oplopen. ‘Grote onzekerheid’Bos: „Er is grote onzekerheid over de nieuwe warmtewet en de vraag wat publiek en wat privaat wordt, wie welke risico’s draagt, enzovoort. Voordat je dat weet, is het onmogelijk een gedetailleerd financieringsplan op te stellen. Nog los van de vraag óf we dit allemaal wel moeten willen. Er zijn ook partijen die zeggen: een warmtenet is een tussenoplossing, daar moet je geen geld in steken.” Volgens Bos belemmert die onzekerheid niet alleen de totstandkoming van warmtenetten, maar staat ze grote delen van de energietransitie in de weg. Hij roept partijen aan de formatietafel daarom op „een vorm van autoriteit te creëren die heftige keuzes gaat maken”, bijvoorbeeld wat betreft waterstof. „Gaan we dat produceren of importeren? En als we gaan produceren, wat betekent dat dan voor de elektriciteitsbehoefte? Kijk hoe er nu geworsteld wordt met biomassa. Eerst was het een geweldige oplossing, nu is er veel kritiek. Je zult maar net geïnvesteerd hebben in zo’n centrale.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 1 juni 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *